Azərbaycanda istehsal layihəsi üçün xüsusi rejimlər mövcuddur: vergi və gömrük güzəştləri olan sənaye parkları və öz qanunvericiliyi ilə işləyən Ələt Azad İqtisadi Zonası. Onların fərqini və kimə uyğun olduğunu araşdırırıq.

Qısa cavab: Sənaye parklarının rezidentləri qeydiyyat tarixindən 10 il müddətinə mənfəət (fərdi sahibkarlar üçün gəlir) vergisindən, əmlak və torpaq vergisindən, həmçinin texnoloji avadanlığın idxalında ƏDV və gömrük rüsumlarından azad olunur. Bakı limanının yanındakı Ələt Azad İqtisadi Zonası ayrıca hüquqi rejimdir: ƏDV, korporativ vergilər və rüsumlar yoxdur, xarici mülkiyyətə məhdudiyyət qoyulmur. Hər iki halda müraciətin əsas sənədi biznes plandır.

Azərbaycanda hansı sənaye parkları fəaliyyət göstərir?

İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, parkların əksəriyyətini İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi idarə edir.

Sənaye parklarının rezidentləri hansı güzəştləri alır?

İqtisadiyyat Nazirliyinin və Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına görə, rezident kimi qeydiyyat tarixindən 10 il müddətinə aşağıdakılar tətbiq olunur:

• parkdakı fəaliyyətdən əldə edilən gəlir üzrə mənfəət vergisindən (fərdi sahibkarlar üçün gəlir vergisindən) azadolma; işçilərin əməkhaqqından gəlir vergisi ümumi qaydada tutulur;
• əmlak və torpaq vergisindən azadolma;
• istehsal məqsədilə texnika, texnoloji avadanlıq və qurğuların idxalında ƏDV və gömrük rüsumlarından azadolma;
• torpağın minimal haqla uzunmüddətli icarəsi və parkın hazır infrastrukturu.

Güzəştlər yalnız rezident statusu alındıqdan sonra əldə edilən gəlirə şamil olunur. Adi parklarda xammal idxalına güzəşt verilmir; işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki parklarda isə bir sıra xammal və materiallar 10 il müddətinə ƏDV-dən azad edilir, sosial sığorta haqları subsidiyalaşdırılır.

Ələt Azad İqtisadi Zonası nə ilə fərqlənir?

Ələt Azad İqtisadi Zonası 2018-ci ildə qəbul edilmiş “Ələt azad iqtisadi zonası haqqında” ayrıca Qanun əsasında fəaliyyət göstərir. Zonanın qanunvericiliyi — qanunun özü və daxili qaydalar — ölkənin ümumi qanunvericiliyindən üstün tutulur; zonanın öz tənzimləyici qurumu və “bir pəncərə” mərkəzi var. Zonanın birinci mərhələsi 9 iyun 2023-cü ildə açılıb. Zona Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının yanında, Şimal–Cənub və Şərq–Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşir.

ƏAİZ Administrasiyasının məlumatına görə, iştirakçılar ƏDV-dən, ödəmə mənbəyində tutulan vergidən və digər korporativ vergilərdən azaddır, zonaya idxal və zonadan ixrac gömrük rüsumlarına və vergilərə cəlb olunmur. Aylıq əməkhaqqı 8 000 manatı keçmədikdə işçilər gəlir vergisi ödəmir. Xarici mülkiyyətə və mənfəətin repatriasiyasına məhdudiyyət yoxdur, yerli tərəfdaş tələb olunmur, mübahisələrə ƏAİZ-in arbitraj qaydaları əsasında baxılır. Zona yüksək əlavə dəyərli, ixracyönümlü istehsala və beynəlxalq ticarəti aparılan xidmətlərə yönəlib.

Necə rezident olmaq olar?

Ümumi şəkildə yol oxşardır: investor layihəni idarəedici quruma təqdim edir, qurum onu qiymətləndirir və rezidenti qeydiyyata alır. Sənaye parklarında müraciətə idarəedici qurum — parkların əksəriyyəti üçün İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi — baxır, daha sonra torpaq uzunmüddətli icarəyə verilir. Ələt AİZ-də isə Administrasiya ilkin sorğudan sonra 2 iş günü ərzində biznesin zona üçün uyğun olub-olmadığını bildirir; sonra investor ƏAİZ-in şablonu üzrə biznes plan təqdim edir, plan razılaşdırıldıqdan sonra torpaq sahəsi ayrılır, lisenziya və sertifikatlar verilir.

— SME: Sənaye parkı ilə azad zona arasında seçim prestij məsələsi deyil, hesablamadır. Biz rejimləri konkret layihənin rəqəmləri üzərində müqayisə edirik: idxal avadanlığının payı, ixrac, işçi heyəti, geri qayıtma müddəti. Konkret zona üçün hazırlanmış biznes plan güzəştlərin layihəyə real təsirini dərhal göstərir.

Tez-tez verilən suallar

Sənaye parkının rezidenti torpağı mülkiyyətə alırmı?
Xeyr. Sənaye parklarındakı torpaq sahələri dövlət mülkiyyətindədir və rezidentlərə uzunmüddətli icarəyə verilir.

Güzəştlər nə vaxtdan tətbiq olunur?
Rezident kimi qeydiyyat tarixindən. Status alınana qədər əldə edilmiş gəlir ümumi qaydada vergiyə cəlb olunur.

Xarici şirkət Ələt AİZ-in iştirakçısı ola bilərmi?
Bəli. ƏAİZ-in məlumatına görə, xarici mülkiyyətə məhdudiyyət yoxdur və yerli tərəfdaş tələb olunmur.

Xammal idxalı vergidən azad edilirmi?
Adi sənaye parklarında — xeyr: güzəştlər texnika və avadanlığa aiddir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdəki parklarda bir sıra xammal və materiallar 10 il müddətinə ƏDV-dən azaddır. Ələt AİZ-də zonaya idxal gömrük rüsumlarına və vergilərə cəlb olunmur.

Məlumat arayış xarakteri daşıyır və fərdi məsləhəti əvəz etmir. Rezidentlik şərtləri və güzəştlər dəyişə bilər — aktual şərtləri dəqiqləşdirin və ya SME ilə əlaqə saxlayın.

Sənaye parkı və ya Ələt AİZ-i nəzərdən keçirirsiniz? SME konkret zonanın tələblərinə uyğun biznes plan hazırlayacaq.

Mövzunun tam icmalı: Azərbaycan Üçün Biznes Planı: İnvestorlar və Banklar Nə Gözləyir

Mənbələr

İqtisadiyyat Nazirliyi — economy.gov.az, “Sənaye parkları” və “Sənaye zonaları: sual-cavab” bölmələri, oktyabr 2026. Dövlət Vergi Xidməti — “Sənaye, yaxud texnologiyalar parklarında vergitutma” bukleti, 2025; taxes.gov.az, 30.01.2026 — güzəştlər rezidentlik tarixindən tətbiq edilir. Ələt Azad İqtisadi Zonası Administrasiyası — afez.az (Incentives, Legal basis, Investor guide), oktyabr 2026. president.az, 09.06.2023 — Ələt AİZ-in birinci mərhələsinin açılışı.
Yoxlanılıb: oktyabr 2026.