Azerbaycan’da bir üretim projesi için özel rejimler var: vergi ve gümrük teşvikleri sunan sanayi parkları ve kendi mevzuatıyla işleyen Alat Serbest Ekonomik Bölgesi. Aralarındaki farkları ve kime uygun olduklarını inceliyoruz.

Kısa cevap: Sanayi parkı katılımcıları, kayıt tarihinden itibaren 10 yıl boyunca kurumlar vergisinden (bireysel girişimciler için gelir vergisinden), emlak ve arazi vergisinden, ayrıca teknolojik ekipman ithalatında KDV ve gümrük vergilerinden muaftır. Bakü Limanı’nın yanındaki Alat Serbest Ekonomik Bölgesi ayrı bir hukuki rejimdir: KDV, kurumlar vergisi ve gümrük vergisi yok, yabancı sahipliğe kısıtlama yok. Her iki durumda da başvurunun temel belgesi iş planıdır.

Azerbaycan’da hangi sanayi parkları faaliyette?

Ekonomi Bakanlığı’na göre parkların çoğunu Ekonomik Bölgeleri Geliştirme Ajansı yönetiyor.

Sanayi parkı katılımcıları hangi teşviklerden yararlanır?

Ekonomi Bakanlığı ve Devlet Vergi Hizmeti’ne göre, katılımcı (rezident) olarak kayıt tarihinden itibaren 10 yıl boyunca şunlar uygulanır:

• parktaki faaliyetten elde edilen gelir için kurumlar vergisi (bireysel girişimciler için gelir vergisi) muafiyeti; çalışanların maaşlarından kesilen gelir vergisi genel kurallara tabidir;
• emlak vergisi ve arazi vergisi muafiyeti;
• üretim amaçlı makine, teknolojik ekipman ve tesis ithalatında KDV ve gümrük vergisi muafiyeti;
• arazinin asgari bedelle uzun vadeli kiralanması ve parkın hazır altyapısı.

Teşvikler yalnızca katılımcı statüsü alındıktan sonra elde edilen gelire uygulanır. Normal parklarda hammadde ithalatına muafiyet yok; işgalden kurtarılan topraklardaki parklarda ise bazı hammadde ve malzemeler 10 yıl KDV’den muaf, sosyal sigorta primleri de sübvanse ediliyor.

Alat Serbest Ekonomik Bölgesi’ni farklı kılan ne?

Alat Serbest Ekonomik Bölgesi (AFEZ), 2018’de kabul edilen ayrı bir Alat Serbest Ekonomik Bölgesi Hakkında Kanun’a göre faaliyet gösteriyor. Bölgenin mevzuatı — kanun ve iç düzenlemeler — ülkenin genel mevzuatından önce gelir; bölgenin kendi düzenleyici kurumu ve tek durak hizmet merkezi var. İlk etap 9 Haziran 2023’te açıldı. Bölge, Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanı’nın yanında, Kuzey–Güney ve Doğu–Batı ulaştırma koridorlarının kesişiminde yer alıyor.

AFEZ Yönetimi’ne göre katılımcılar KDV’den, stopaj vergisinden ve diğer kurumsal vergilerden muaf; bölgeye ithalat ve bölgeden ihracat gümrük vergisi ve diğer vergilere tabi değil. Aylık maaşı 8.000 manatı aşmayan çalışanlar gelir vergisi ödemiyor. Yabancı sahipliğe ve kâr transferine kısıtlama yok, yerel ortak şartı aranmıyor, uyuşmazlıklar AFEZ tahkim kurallarına göre çözülüyor. Bölge, yüksek katma değerli ve ihracata yönelik üretime ve uluslararası ticarete konu hizmetlere odaklanıyor.

Nasıl katılımcı olunur?

Genel hatlarıyla yol benzer: yatırımcı projesini yönetici kuruma sunar, kurum projeyi değerlendirir ve katılımcıyı kaydeder. Sanayi parklarında başvuruyu yönetici kurum — parkların çoğu için Ekonomik Bölgeleri Geliştirme Ajansı — inceler, ardından arazi uzun vadeli kiralanır. AFEZ’de ise Yönetim, ön başvurudan sonra 2 iş günü içinde işin bölgeye uygun olup olmadığını bildirir; ardından yatırımcı AFEZ şablonuna göre iş planı sunar, plan onaylanınca arazi tahsis edilir, lisans ve sertifikalar verilir.

— SME: Sanayi parkı ile serbest bölge arasındaki seçim prestij meselesi değil, hesap meselesidir. Rejimleri projenin kendi rakamlarıyla karşılaştırıyoruz: ithal ekipmanın payı, ihracat, personel, geri dönüş süresi. Belirli bir bölge için hazırlanmış iş planı, teşviklerin projeye gerçekte ne kazandırdığını hemen gösterir.

Sıkça sorulan sorular

Sanayi parkı katılımcısı araziyi mülk olarak alır mı?
Hayır. Sanayi parklarındaki arsalar devlet mülküdür ve katılımcılara uzun vadeli kiralanır.

Teşvikler ne zamandan itibaren geçerli?
Katılımcı olarak kayıt tarihinden itibaren. Statü alınmadan önce elde edilen gelir genel kurallara göre vergilendirilir.

Yabancı bir şirket Alat Serbest Ekonomik Bölgesi’ne katılabilir mi?
Evet. AFEZ’e göre yabancı sahipliğe kısıtlama yok ve yerel ortak şartı aranmıyor.

Hammadde ithalatı muaf mı?
Normal sanayi parklarında hayır; teşvikler makine ve ekipmanı kapsar. İşgalden kurtarılan topraklardaki parklarda bazı hammadde ve malzemeler 10 yıl KDV’den muaftır. AFEZ’de bölgeye ithalat gümrük vergisi ve diğer vergilere tabi değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, bireysel danışmanlığın yerini tutmaz. Katılımcılık şartları ve teşvikler değişebilir — güncel koşulları teyit edin ya da SME ile görüşün.

Sanayi parkı ya da Alat Serbest Bölgesi mi düşünüyorsunuz? SME, bölgenin şartlarına uygun iş planınızı hazırlar.

Konunun tam özeti: Azerbaycan İçin İş Planı: Yatırımcılar ve Bankalar Ne Bekliyor

Kaynaklar

Ekonomi Bakanlığı — economy.gov.az, “Sanayi parkları” ve “Sanayi bölgeleri: soru-cevap” sayfaları, Ekim 2026. Devlet Vergi Hizmeti — sanayi veya teknoloji parklarında vergilendirme kitapçığı, 2025; taxes.gov.az, 30.01.2026 — teşvikler katılımcılık tarihinden itibaren uygulanır. Alat Serbest Ekonomik Bölgesi Yönetimi — afez.az (Incentives, Legal basis, Investor guide), Ekim 2026. president.az, 09.06.2023 — AFEZ ilk etabının açılışı.
Son kontrol: Ekim 2026.