Satınalma Planı nədir? Satınalmaların optimallaşdırılmasında strateji yanaşma
Satınalma planı, şirkətlərin xərclərə nəzarət etməsi, təchizat risklərini azaltması və dövriyyə vəsaitini düzgün idarə etməsi üçün əsas alətlərdən biridir. Müasir biznes mühitində satınalmaların optimallaşdırılması yalnız məhsul almaqla məhdudlaşmır — bu proses planlama, analiz və strateji idarəetmə tələb edir.
Bu yazıda satınalma planının nə olduğu, autsorsinq modelləri ilə əlaqəsi və planlaşdırılmamış satınalmanın yaratdığı risklər ətraflı izah olunur.
Satınalma planı nədir?
Satınalma planı — şirkətin müəyyən dövr ərzində:
-
hansı məhsulları,
-
hansı miqdarda,
-
hansı təchizatçıdan,
-
hansı vaxt intervalında
alacağını əvvəlcədən müəyyən edən strateji sənəddir.
Bu plan yalnız xərcləri azaltmaq üçün deyil, həm də mənfəətliliyi qorumaq və əməliyyat sabitliyini təmin etmək üçün hazırlanır.
Satınalmaların optimallaşdırılması niyə vacibdir?
Satınalmaların optimallaşdırılması sahəsində satınalma planının düzgün qurulması, satınalma sisteminin yaradılması və satınalma əməliyyatlarının peşəkar şəkildə icrası dünyada geniş yayılmış təcrübədir.
Bir çox şirkətlərdə rutin və əməliyyat xarakterli satınalma prosesləri autsorsinq yolu ilə ixtisaslaşmış şirkətlərə ötürülür. Bunun əsas səbəbləri:
-
daxili resursların strateji işlərə yönəldilməsi,
-
xərclərə nəzarət,
-
proseslərin sürətlə qurulmasıdır.
Satınalma autsorsinqi və satınalma planının əlaqəsi
Satınalma autsorsinqi — təchizatçı axtarışı, danışıqlar, müqavilə şərtləri və əməliyyat satınalmasının üçüncü tərəfə ötürülməsidir. Bu model xüsusilə daxili satınalma planı olmayan və ya zəif qurulmuş şirkətlər üçün effektivdir.
Autsorsinq aşağıdakı hallarda məqsədəuyğundur:
-
şirkətdə səlahiyyətli satınalma mütəxəssisi olmadıqda,
-
kompleks təchizatçılarla danışıqlar çətin olduqda,
-
qısa müddətdə struktur qurmaq lazım gəldikdə.
Lakin autsorsinq belə, satınalma planı olmadan effektiv nəticə vermir.
Satınalma planında danışıqlar strategiyası
Effektiv satınalma planı təchizatçılarla danışıqlar strategiyasını da əhatə edir. Burada əsas faktor alternativ təchizatçıların sayıdır:
-
Alternativ çox olduqda → daha sərt qiymət və şərt danışıqları
-
Alternativ az olduqda → daha çevik və inandırma yönümlü yanaşma
Bu mərhələdə satınalma menecerinin idarəetmə və analiz bacarıqları ön plana çıxır.
Satınalma planı olmadan iş yükünün bölüşdürülməsinin fəsadları
Təcrübədə tez-tez rast gəlinən səhvlərdən biri iş yükünün yalnız təchizatçı sayına görə bölüşdürülməsidir. Satınalma planı və məhsul qrupları üzrə struktur olmadıqda aşağıdakı risklər yaranır:
-
Uyğunsuz və təkrarlanan sifarişlər
-
Anbara eyni vaxtda həddindən artıq məhsul daxil olması
-
Anbar logistikasının zəifləməsi
-
Likvid olmayan ehtiyatların artması
-
Satış çeşidinin pozulması
-
Qüsurlu malların payının yüksəlməsi
-
Dövriyyə vəsaitinin anbarda “dondurulması”
Bu vəziyyət şirkətin maliyyə çevikliyini ciddi şəkildə zəiflədir.
Satınalma planı mənfəətliliyə necə təsir edir?
Hər bir ticarət şirkəti mənfəət əldə etmək məqsədi ilə fəaliyyət göstərir. Bu səbəbdən satınalma qərarları yalnız əməliyyat deyil, gəlirlilik baxımından qiymətləndirilməlidir.
Düzgün qurulmuş satınalma planı:
-
məhsul qrupları üzrə balans yaradır,
-
təchizat müddətlərini optimallaşdırır,
-
anbar xərclərini azaldır,
-
satış və satınalma arasında tarazlıq yaradır.
Satınalma planı daxili strukturda yoxsa autsorsinqdə daha effektivdir?
Bu sualın cavabı şirkətin ölçüsündən və yetkinlik səviyyəsindən asılıdır. Böyük və sistemli şirkətlərdə satınalma planı daxili strukturda idarə olunur. Orta və inkişaf mərhələsində olan bizneslər üçün isə autsorsinq modeli daha çevik və effektiv ola bilər.
Əsas şərt dəyişmir: plan olmadan optimallaşdırma mümkün deyil.
Satınalma planı olmadan satınalma idarəetməsi risklidir
Satınalma proseslərinin optimallaşdırılması yalnız məhsul almaq deyil, strateji satınalma planının qurulmasıdır. Plansız satınalma qısa müddətdə rahatlıq yaratsa da, orta və uzunmüddətli perspektivdə şirkətin maliyyə dayanıqlığını risk altına salır.
İstər daxili komanda ilə, istərsə də autsorsinq yolu ilə işləyin — satınalma planı hər zaman mərkəzdə olmalıdır.
