2026-cı ildən etibarən Azərbaycanda əməkhaqqı üzrə gəlir vergisi və sosial sığorta mexanizmlərində mərhələli dəyişikliklər qüvvəyə minir. Yeni qaydalar həm işəgötürənlərin əməkhaqqı fondu üzrə xərclərinə, həm də işçilərin xalis (net) gəlirlərinə birbaşa təsir göstərir. Xüsusilə orta və yüksək maaşlı işçilər, eləcə də fərdi fəaliyyət göstərən şəxslər üçün vergi və sosial sığorta planlaması daha strateji əhəmiyyət kəsb etməyə başlayır.
Fiziki şəxslərin gəlir vergisi (muzdlu iş)
Qeyri-neft və qeyri-dövlət sektorunda çalışan işçilər üçün gəlir vergisi 2026–2027-ci illərdə aşağıdakı qaydada hesablanır:
| Aylıq gəlir aralığı | Gəlir vergisi dərəcəsi |
|---|---|
| 2500 manatadək | 3% |
| 2500 – 8000 manat | 75 AZN + 10% |
| 8000 manatdan yuxarı | 625 AZN + 14% |
Bu model proqressiv vergitutma prinsipi əsasında qurulub. Aşağı gəlirli işçilər üçün vergi yükü minimum səviyyədə saxlanılır, orta və yüksək gəlir seqmentində isə sabit məbləğ + faiz yanaşması tətbiq olunur. Bu isə dövlət büdcəsinə daxilolmaları artırmaqla yanaşı, əməkhaqqı strukturunda balans yaratmağı hədəfləyir.
Qeyd edək ki, 2027 və 2028-ci illərdə aşağı gəlir pillələri üzrə vergi dərəcələrinin mərhələli şəkildə artırılması nəzərdə tutulur. Bu səbəbdən uzunmüddətli əməkhaqqı planlaması edən işəgötürənlər üçün indidən risklərin hesablanması tövsiyə olunur.
Kimlər üçün nə dəyişir?
Yeni mexanizmlərin təsiri müxtəlif kateqoriyalar üzrə fərqlənir:
- Aşağı maaşlı işçilər – vergi yükü nisbətən stabil qalır
- Orta maaşlı işçilər – xalis gəlirdə mərhələli azalma mümkündür
- Yüksək maaşlı işçilər – effektiv vergi dərəcəsi yüksəlir
- İşəgötürənlər – əməkhaqqı fondu və büdcə planlaması yenidən nəzərdən keçirilməlidir
Bu yanaşma vergi ədalətinin gücləndirilməsinə xidmət etsə də, düzgün hesablanmadıqda maliyyə riskləri yarada bilər.
Dividend gəlirləri üzrə vergitutma
Qeyri-rezident müəssisələr tərəfindən ödənilən dividendlər üzrə 5% dərəcə ilə vergi tutulur. Bu qayda xarici investorlarla işləyən şirkətlər və dividend gəliri əldə edən fiziki şəxslər üçün xüsusilə vacibdir.
Dividend gəlirlərinin düzgün bəyannamə edilməsi gələcəkdə vergi sanksiyalarının qarşısının alınması baxımından mühüm rol oynayır.
Sosial sığorta haqları (muzdlu iş)
Muzdlu işçilər üzrə sosial sığorta haqları iki əsas hissədən ibarətdir:
- işçinin əməkhaqqısından tutulan məcburi sosial sığorta,
- işəgötürənin vəsaiti hesabına ödənilən sosial sığorta payı.
Bu ödənişlər əməkhaqqının məbləğindən asılı olaraq dəyişir. Xüsusilə yüksək maaşlı işçilər üçün işəgötürənin sosial sığorta xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər. Bu səbəbdən HR və maliyyə bölmələri üçün gross–net əməkhaqqı modellərinin yenidən qurulması zəruri hesab olunur.
Fərdi fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər
Aşağıdakı fəaliyyət növləri üzrə sosial sığorta haqları minimum aylıq əməkhaqqısına faizlə hesablanır:
- fərdi sürücülük və sərnişin daşımaları,
- bərbər, dərzi, ustalıq və məişət xidmətləri,
- foto və video xidmətləri,
- kənd təsərrüfatı fəaliyyəti,
- “Fərqlənmə nişanı” ilə fəaliyyət göstərən şəxslər.
Bu yanaşmanın əsas məqsədi qeyri-formal məşğulluğun qarşısını almaq və fərdi şəxslərin sosial təminat sisteminə davamlı inteqrasiyasını təmin etməkdir. Lakin real gəliri minimum əməkhaqqından yüksək olan şəxslər üçün effektiv sığorta yükü daha aşağı görünə bilər.
Regional subsidiyalar
Naxçıvan Muxtar Respublikasında və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərən işəgötürənlər üçün sosial sığorta haqlarının 40%-dən 100%-dək hissəsi dövlət büdcəsi hesabına subsidiyalaşdırılır.
Bu mexanizm regionlarda məşğulluğun artırılması, biznes aktivliyinin stimullaşdırılması və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması məqsədi daşıyır.
Praktiki nəticə və tövsiyə
Yeni əməkhaqqı, vergi və sosial sığorta qaydaları yanlış hesablandığı halda işəgötürənlər üçün əlavə maliyyə yükü, cərimələr və uçot riskləri yarada bilər. Buna görə də 2026-cı ildən etibarən:
- əməkhaqqı fondunun yenidən planlaşdırılması,
- net–gross hesablamaların optimallaşdırılması,
- kadr və vergi uçotunun şəffaf aparılması
xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əməkhaqqı və sosial sığorta hesablamalarınızın düzgünlüyünü yoxlatdırmaq və riskləri minimuma endirmək üçün peşəkar maliyyə və vergi dəstəyi almaq tövsiyə olunur.
