2026 yılından itibaren vergi denetim sistemi ağırlıklı olarak risk bazlı ve önleyici mekanizmalar üzerine kurulacaktır. Amaç, vergi ihlallerini denetimden sonra değil, önceden tespit etmektir.

Vergi Denetimindeki Temel Değişiklikler

• Elektronik denetim kavramı kaldırılmıştır.
• Muhasebe kayıtlarına işlemlerin zamanında alınmaması halinde 200 AZN tutarında mali yaptırım uygulanır.
• Vergi idaresi ile tüm yazışmalar elektronik vergi kabini üzerinden yapılır.

Yatay İzleme (Horizontal Monitoring)

Yatay izleme, vergi mükellefi ile vergi idaresi arasında sürekli bilgi paylaşımına dayanan bir denetim mekanizmasıdır.

Kabul şartları:

• orta veya büyük ölçekli işletme statüsüne sahip olmak;
• otomatikleştirilmiş muhasebe ve vergi kayıt sistemleri;
• etkin bir iç kontrol sisteminin bulunması.

Yüksek riskli olarak sınıflandırılan mükellefler ve hakkında ceza davası bulunan şirketler bu sisteme kabul edilmez.

Yaptırımlar

Yatay izleme sürecinde bir vergi ihlali tespit edilmesi halinde, kaçırılan vergi tutarının %25’i oranında mali yaptırım uygulanır.

Risklerin önceden beyan edilmesi durumunda yaptırım uygulanmaz.

Elektronik Faturalar

• Avans faturası, avans alınmadan önce düzenlenmelidir.
• Uluslararası taşımacılık hizmetlerinde fatura, hizmet başlamadan önce kesilmelidir.
• Sürekli hizmetler için aylık fatura düzenleme zorunluluğu getirilmiştir.

KDV ve POS Kuralları

• POS üzerinden yapılan nakitsiz işlemlerde 0,5 katsayısı uygulanır.
• Yeme-içme ve sağlık sektörlerinde, nakitsiz cironun %50’si vergi matrahından düşülür.
• Bazı KDV istisnaları uzatılmış, bazıları ise sınırlandırılmıştır.

ÖTV (Akçize) ve Diğer Riskli Alanlar

• Cep telefonlarına ÖTV uygulanması.
• Kira gelirlerinden %10 vergi kesintisi.
• Nakitsiz ödemelere ilişkin yeni yükümlülükler.

Pratik Sonuç

Yeni denetim mekanizmaları, işletmelerden şeffaflık, güçlü iç kontrol ve etkin risk yönetimi talep etmektedir. Sisteme uyum sağlayan işletmeler için ise vergi denetimi riski azalır.

Vergi risklerini önceden tespit etmek için profesyonel vergi denetimi (tax audit) hizmeti alınması tavsiye edilir.